ROZWÓJ POSTAW

Z socjologizowanie wszystkich dyscyplin o  człowieku było założone już w rosyjskim for­malizmie. Rozwój tych postaw za naszych cza­sów jest niewątpliwy. Trzeba też pamiętać, że na naszych oczach poetyka weszła w skład ogólniejszej teorii, niż językoznawstwo, a mia­nowicie w najogólniejszą teorię znaków — se­miotykę, która sama jest skutkiem zmian w teorii kultury, o których wspomnieliśmy.Wszystkie te bodźce… Czytaj więcej »

ISTOTNE WYSUBTELNIENIA

Jak wszystkie istotne wysubtelnienia interpretacji aktów komunikacji, pogłębiające rozumienie mechanizmów komunikacyjnych i tekstotwórczych, nie mogą one pozostać obojętne dla dy­scypliny, która, zgodnie z tradycją, zajmuje się bardzo skomplikowanymi tekstami — dla poetyki. Analizy warunków skuteczności kon­wersacji dokonane na terenie logiki, analizy tzw. koherencji tekstu i udziału odbiorcy w ukonstytuowaniu się tekstu, presupozycja i jej rola w… Czytaj więcej »

FILOZOFIA CZY LOGIKA

W dyscyplinach takich jak filozofia czy logika, w niektórych ich kierun­kach wzrosło zainteresowanie dla tekstu w pro­cesie ludzkiej komunikacji i szerzej ludzkiej interakcji. Zrodzona na terenie filozofii  teo­ria aktów mowy wnosi istotne obserwacje i rozróżnienia ważne dla rozumienia mechaniz­mów językowej komunikacji. Akty mowy po­zwalają wyróżnić takie wypowiedzi, które są aktywnością nie tylko słowną, lecz swoistymi dokonaniami, tego,… Czytaj więcej »

NASZA WSPÓŁCZESNOŚĆ

Nasza współczesność stała się świadkiem pewnych szczególnych zmian zainteresowań w językoznawstwie. Wystąpiły one prawdopodob­nie na skutek narodzin nowych dyscyplin, czy może raczej nowej dyscypliny. Teoria komuni­kacji, tak istotna dla teorii kultury i jej funk­cjonowanie w społeczeństwie, nasiliła zaintere­sowania językoznawstwa teorią wypowiedzi ja­ko całości. Wiadomo, że teoria wypowiedzi ( = tekstu) nie powstała dopiero dziś. Jej… Czytaj więcej »

ROZBUDOWA FUNKCJI JĘZYKA

Dla rozwoju poetyki strukturalnej istotna okazała się także rozbudowa teorii funkcji ję­zyka, pozwalająca wyróżnić m.in. funkcję poe­tycką, jako funkcję swoistą, objawiającą się ze szczególną ostrością w niektórych tekstach, a polegającą na takiej ich właściwości, która skierowuje uwagę odbiorcy na sam tekst. W tym rozbudowanym systemie R. Jakobsona również niezmiernie silnie podkreśla się współobecność wszystkich funkcji… Czytaj więcej »

ZASOBY SYSTEMU

Bardzo wcześnie (1930) sformułowana przez wiedeńskiego psychologa Karola Biihlera teo­ria aktu komunikacji językowej, dostarczyła językoznawstwu strukturalnemu istotnych ka­tegorii pozwalających rozróżnić trzy zasadni­cze funkcje języka: funkcję przedstawiającą (jakąś rzeczywistość), funkcję ekspresywną wyrażającą mówiącego, i funkcję impresywną — wpływającą na odbiorcę. Biihler wie­dział, że w każdym konkretnym akcie komuni­kacji obecne są wszystkie funkcje, jedna z nich jednak… Czytaj więcej »

WYRÓŻNIONE RZECZYWISTOŚCI

Z dwóch wyróżnionych rzeczywistości, rzeczywistości systemu języka i rzeczywistości jego realizacji ‚ w ludzkich wypowiedziach przedmiotem zain­teresowania językoznawstwa stawał się sy­stem języka — rozumiany jako jedyna rzeczy­wistość podległa prawom, której inwariantny, społeczny mechanizm da się zbadać i opisać i która jest niezależna od świadomej działal­ności jednostek mówiących. Wypowiedzi, ludz­kie realizacje systemu, są indywidualne i przy­padkowe.… Czytaj więcej »

ROZWÓJ ANTROPOLOGII

Na zachodzie Europy po drugiej wojnie światowej pod różnymi wpływami — w szerze­niu których znaczną rolę odegrały przekłady rosyjskich formalistów i czeskich strukturalistów, osobisty wpływ wystąpień R. Jakobsona i rozwój antropologii strukturalnej jako całoś­ci — ukształtowało się kilka ośrodków upra­wiających poetykę strukturalną . Tzvetan Todorov, znający doskonale tak istotne dla tej dy­scypliny osiągnięcia szkoły formalnej… Czytaj więcej »

RÓŻNE TRADYCJE

Różne tradycje filologii tak charakterystycz­ne dla różnych narodowych środowisk, stały się podstawą dla inaczej (a i w różnym czasie) ukształtowanych systemów pojęć poetyki lub dyscyplin jej bliskich. Trzeba też sobie jasno powiedzieć, że na terenie europejskim rozwinę­ły się dwie różne od siebie teorie dyscypliny, różne w swoich założeniach, celach i metodach badawczych. Dla jednej, strukturalnej,… Czytaj więcej »

ŁASKAWOŚĆ DLA DYSCYPLINY

XIX wiek nie był łaskawy dla tej dyscypli­ny. Ani kierunki romantyczne z ich podkreś­lonym indywidualizmem, ani pozytywizm z naiwnym przekonaniem o możliwej bezpośre­dniości między przeżyciem a jego wyrazem nie stwarzały klimatu zainteresowania dla poetyki. Są to okresy, kiedy interesujące obserwacje z tej dziedziny są rozsiane raczej po notatkach, dziennikach, listach wielkich pisarzy, którzy musieli i… Czytaj więcej »